Hierdie is die LitNet-argief (2006–2012)
Besoek die aktiewe LitNet-platform by www.litnet.co.za

This is the LitNet archive (2006–2012)
Visit the active LitNet platform at www.litnet.co.za


 
Menings | Opinion > Rubrieke | Columns > Afrikaans > Jason Lloyd: Hotnotsgot

Om vry te wees in Afrikaans


Jason Lloyd - 2009-07-15

Die Afrika-landskap tussen Aliwal-Noord, Barkly-Oos en Elliot is ʼn mooi en vry landskap. Dit is ʼn vry landskap met singende voëls, waar die reën vrylik en gereeld val. Dit is ʼn vry landskap, waar reënstorms gereeld vrylik met minimale skade voorkom. Dit is ʼn vry landskap, waar merinoskape, beeste en wilde diere vrylik teen die hange van die Malutiberge wandel. Dit is ʼn vry landskap, wat vryheid en lewe aan sy pragtige plantegroei en natuurlewe bied.

Dit is ʼn vry landskap, waar Afrikaanse plekname uit vervloë dae jou vrylik vermaak en jou (op ʼn Zuma-wysie) hê-hê-hê laat lag. Dit vertel jou as 't ware iets van die streek se innerlike karakter. Name soos Koffiefontein, Slagterskop en Peertjiesdraai is ʼn paar Afrikaanse plekname wat dié streek ʼn tipiese Karoo-gevoel gee. Dié Afrikaanse karakter vergroot jou bewondering vir dié streek, amper soos die digter Antjie Krog die golwende rooi gras van die Vrystaatse vlaktes (Themeda triandra) bemin.

Op Barkly-Oos stop ek vir petrol en word vriendelik deur ʼn (swart) man in pragtige Afrikaans gehelp. Ek koop ʼn koerant en word weer (deur ʼn bruin vrou) in welgevormde Afrikaans gehelp.

Sowat 20 km voor Elliot stop ek en bel om te verneem waar my oornag-slaapplek, Mount Shadow, is. ʼn Afrikaanse (wit) man beantwoord die foon en begelei my in Afrikaans tot by my bestemming.

Gedurende aandete vra ek ʼn (Xhosa-) man wat hy dink van die baie Afrikaanse plekname in dié omgewing. Of hy dink dié plekname moet verander word? Soos ʼn tipiese Madiba slaan hy ʼn versoenende rigting in en sê die oënskynlik botsende begrippe soos transformasie en diversiteit kan en moet konstruktief versoen word. Dat Afrikaanse plekname ʼn plek moet kry in ʼn postapartheid-Suid-Afrika, net soos enige ander plekname. Dat Afrikaans nie net weggewens kan word nie, want dit is en sal deel van ons geskiedenis en gedeelde erfenis bly.

Dat Afrikaans aan al sy sprekers behoort en dat die regering ʼn plig het om die taal op alle vlakke te bevorder om sodoende die ideaal van veeltaligheid soos verskans in die grondwet te verwesenlik.

Wyse woorde van ʼn vry man in ʼn vry streek wat die verskillende skakerings van ons ontluikende demokratiese argitektuur meesterlik akkommodeer.

Gedurende slapenstyd het ek my skootrekenaar byderhand geskuif en swerf toe vrylik op die internet rond. Ek kom toe af op ʼn brief wat oor die “Stellenbosse taalstryd” handel en wat ʼn teenoorgestelde argument huldig as die een wat die Xhosa-man hier bo artikuleer. Die briefskrywer gee (valslik?) voor dat die “onheilige” alliansie “om Afrikaans te red” tussen bruin en wit ʼn mislukking is en dat bruines daarvoor te blameer is. Die brief lui: “Afrikaners sou bydra tot die ekonomiese opheffing van bruines en sou in ruil Afrikaans se kwynende rol help ondersteun.”

My punt is: daar was nooit so ’n ooreenkoms nie, want Afrikaans behoort nie net aan wit en bruin nie; dit behoort aan al sy sprekers: die (Xhosa) Afrikaanse mense ingesluit. Die “taalstryders” moet Afrikaans bevry; soos in die bogenoemde vry landskap. Eers dan sal hulle (miskien) ernstig opgeneem word deur die regering van die dag.