Hierdie is die LitNet-argief (2006–2012)
Besoek die aktiewe LitNet-platform by www.litnet.co.za

This is the LitNet archive (2006–2012)
Visit the active LitNet platform at www.litnet.co.za


 
Taal | Language > Nederlands | Dutch > Recensies

Amsterdam voor vijf duiten per dag biedt een kleurrijke inkijk in het Amsterdam van de 17e eeuw


Hendrik-Jan de Wit - 2011-08-31

Amsterdam voor vijf duiten per dag, Dé gids voor uitgaan, sightseeing, eten & drinken in het Amsterdam van de zeventiende eeuw!

Maarten Hell & Emma Los
Uitgever: Athenaeum-Polak & Van Gennep, Amsterdam
ISBN: 9879025368432
Prijs: € 24,95
Pagina's: 144



Een historische reisgids door het Amsterdam van ca 1680. De laatste stadsuitbreiding zit erop, het stadhuis op de Dam is net klaar en beroemde inwoners als Rembrandt van Rijn, Baruch de Spinoza en Joost van den Vondel zijn enige jaren eerder overleden. De Vrede van Nijmegen van 1678 houdt de de ergste vijanden buiten de deur na het rampjaar 1672. In dat jaar overleefde Amsterdam ternauwernood aanvallen vanuit Engeland, Frankrijk en Münster.


Mooi moment
Zo vormt het laatste kwart van de 17e eeuw een mooi moment om een reisgids voor de stad Amsterdam samen te stellen. De historici Emma Los en Maarten Hell hebben een indrukwekkend boek geschreven over het Amsterdam van rond 1680. Ze doen dit in de vorm van een hedendaagse reisgids en nemen met Amsterdam voor vijf duiten per dag de lezer mee naar de leefwereld van die tijd. In 144 pagina's ben je helemaal bijgepraat.

In 9 hoofdstukken staan ze stil bij het reizen, het verblijf, de zeden en gewoontes, de samenleving, het geloof, winkelen, uitgaan, de bezienswaardigheden, de directe omgeving van Amsterdam en enkele beroemde inwoners van de hoofdstad. Het boek geeft daarmee een compleet beeld van het Amsterdam van rond 1680. Bovendien bevat Amsterdam voor vijf duiten per dag prachtig beeldmateriaal in kleur van de afdeling Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam: veel schilderijen en afbeeldingen uit 17e eeuws drukwerk. Om nog maar te zwijgen over de schitterende stadsplattegronden van Amsterdam waarmee elk hoofdstuk afsluit.

Natuurlijk kun je ook in historische reisverslagen of reisgidsen duiken, maar dat is een stuk minder toegankelijk dan de gids die Maarten Hell en Emma Los geschreven hebben. Zij weten een wereld op te roepen die in tijd ver van ons af staat. Terwijl de stad Amsterdam zo bekend is. Amsterdam voor vijf duiten per dag is op deze manier vooral een reis in de tijd, waarbij het hedendaagse Amsterdam een referentiepunt vormt naar de hoogtijdagen van de hoofdstad in de 17e eeuw.

Wel en wee
Het biedt een inkijkje in het wel en wee van het Amsterdam aan het eind van de 17e eeuw. En dat was een stuk minder idyllisch dan de grachten van nu doen vermoeden. Het Amsterdam van 1680 stinkt vooral en is niet zo makkelijk bereikbaar als in de 21e eeuw. Bovendien moet je over een flinke hoeveelheid duiten beschikken om een beetje vertier te beleven.

Het begint al met de reis naar Amsterdam. Het is niet nodig, maar wel heel handig om een aanbevelingsbrief en een visum op zak te hebben. Ook doe je er goed aan wat steekpenningen bij je te hebben. Bij hevige regenval is de stad moeilijk bereikbaar te voet, dan kun je het beste vanaf de zee de stad bereizen. Het beste vervoermiddel is de trekschuit die in een vaste dienstregeling via de Hollandse steden de weg van Rotterdam naar Amsterdam in 14 uur bereizen. Voor die tijd ongekend modern.

Het beeld dat de schrijvers daarna oproepen door te schrijven over het verblijf in Amsterdam is even gedetailleerd als onthutsend. De vergelijking met de backpackers die in onze tijd de hoofdstad aandoen, is even treffend als anders. Zo kun je in het 17e eeuwse Amsterdam ook terecht voor een goedkope verblijfplaats, lopen er net als nu zakkenrollers rond en wisselen slechte en goede straten elkaar af. Al is de Warmoesstraat in de 17e eeuw 'een aantrekkelijke en chique winkelstraat'. Het buurtje tussen het Oudekerksplein en de Sint-Jansstraat heeft – net als nu – een slechte reputatie. Al gaat de 17e-eeuwer minder opzichtig naar de hoeren dan de hedendaagse bezoeker van de Amsterdamse wallen.

Boenen
Bij de eigenaardigheden van de Amsterdammers, wordt genoemd dat de vrouwen vooral van boenen houden. 'Het is bijna even erg om in het gezicht van een Nederlandse vrouw te spugen als op haar vloer', zoals een Engelsman in 1682 zou beweren. De zindelijkheid heeft vooral betrekking op huis en huisraad. 'De zindelijkheid wat betreft het lichaam laat nogal wat te wensen over. In bad gaan raakt uit. Naakt is taboe. Nare lichaamsgeurtjes verdoezelt de welgestelde Amsterdammer met veel parfum.' (42)

Elk hoofdstuk sluit af met een prachtige stadsplattegrond van Amsterdam. Hierdoor kun je de vele stadsuitbreidingen goed volgen. Tussen 1544 en 1585 maakt de stad een forse groei door, maar dat is nog niks met de groei in de 17e eeuw. Hier zie je de stad werkelijk keihard groeien. De kaart van 1612 vertoont een grote uitbreiding aan de westkant. Op de stadsplattegrond van 1649 is de bebouwing eveneens fors gevuld om op de kaart van 1690 helemaal compleet te zijn. De stad vormt dan een halve maan in de richting van het IJ.

Atlas en durfallen
Het toont iets van de indruk die Amsterdam op de reiziger van weleer moet hebben gemaakt. Zeker helpt de vorm van de hedendaagse reisgids om iets van die bewondering op je over te brengen. Zoals het indrukwekkende stadhuis van Amsterdam op de Dam. De tip die Maarten Hell en Emma Los de reiziger meegeven is om tegen een vergoeding van 1 of 2 stuivers de 189 treden naar de top van het stadhuis te beklimmen. Zo kun je van het stadspanorama genieten:
Durfallen klimmen in de koperen globe op de schouders van Atlas. In het houten geraamte waarop de koperen platen zijn aangebracht kun je door de kiertjes prachtig uitkijken over de stad. Bij warm weer is dit echter verboden terrein, omdat je dan het risico loopt in de hemelbol te stikken. (104)

Verdere bezienswaardigheden vind je in de tuchthuizen en het krankzinnigenhuis. Tegen betaling van 2 stuivers kom je daar binnen en mag je kijken naar 'gehavende, zielige en door het leven getergde vrouwen die samen een kwalijke geur verspreiden.' (109) Voormalige prostituees zijn om voor op te passen. Ze proberen bezoekers geld afhandig te maken door te doen of ze de bezoeker herkennen als vroegere klant.

Boordevol
Amsterdam voor vijf duiten per dag zit boordevol met dit soort wetenswaardigheden die het 17e eeuwse Amsterdam op een toegankelijke manier ontsluiten. In de fantasie loop je door de straten en stegen van deze historische stad. Met de ogen van nu kijk je naar toen. Het geeft je bovendien een hernieuwde kijk op het hedendaagse Amsterdam. Veel van het oude Amsterdam is bewaard gebleven, veel gewoontes zijn nog altijd terug te vinden. Tegelijkertijd is de stad in de loop van de eeuwen veranderd.

Daarmee is Amsterdam voor vijf duiten per dag een must voor de liefhebber van Amsterdam. Ook hedendaagse toeristen kunnen dit boek goed bij de hand houden als ze door het Amsterdam van 2011 lopen. De aanknopingspunten met het Amsterdam van 1680 zijn overal in de stad te vinden. De plekken die er niet meer zijn, zijn vervangen door nieuwe dingen. Dat biedt weer genoeg ruimte aan de fantasie.

Daarmee is Amsterdam voor vijf duiten per dag van Maarten Hell en Emma Los niet alleen een feest om te lezen, maar ook een feest om te beleven. Het doet verlangen naar dergelijke reisgidsen over Nederland of gidsen van andere steden in wellicht andere tijden als Leiden, Utrecht of Maastricht. Kortom, een idee dat navolging verdient!


Meer informatie
Naast het boek is tot 4 september 2011 aan de Oude Turfmarkt 129 van de Universiteit van Amsterdam een speciale tentoonstelling te bezoeken over het Amsterdam van de Gouden Eeuw. Kijk op hum.uva.nl voor meer informatie.

Bekijk op amsterdam.goudeneeuw.nl de Amsterdamse stadsplattegrond uit de zeventiende eeuw in Google Earth.